 Khong the co su hinh thanh va phat trien nhan cach mot cach day du va vung ben neu khong co mot moi truong giao duc gia dinh thuan loi. Boi vi gia dinh la the che dau tien quan trong nhat in dau len nhan cach dang hinh thanh vao lua tuoi con non dai, khi tre em chua co y thuc ro ve dieu do.
Kha nhieu nguoi thuoc lop dung tuoi, lay lam lo ngai truoc su sa sut nhan cach cua mot bo phan ngay cang lon trong cac the he dang lon len. Nhung noi chung, chung ta chi moi dung lai o nhung hien tuong ma chua may ai di sau phan tich thuc chat va nguyen nhan mot cach co can cu vung chac. Vi vay truoc het xin noi doi dieu ve khai niem giao duc gia dinh de co the tim ra cach ly giai van de nay... Giao duc gia dinh o day duoc hieu la toan bo nhung tac dong cua gia dinh doi voi su hinh thanh va phat trien nhan cach con nguoi, truoc het cua lop tre. Gia dinh la the che xa hoi dau tien gop phan quyet dinh vao su hinh thanh nhan cach tre em, hay noi dung hon, vao su hinh thanh cau truc nhan cach. Cac nha tam ly hoc lon cua the ky nay (Piaget, Mead, Moreno, Linton, Vygotsky, Leontiev... va chac chan la khong the bo qua Freud) da chung minh kha vung chac dieu do. O phuong Dong, du khong chung minh theo loi thuc chung, cac nha hien triet cung dac biet nhan manh toi su hinh thanh nhan cach tu thuo au tho, tham chi tu khi con nam trong bao thai (thai giao). O day, xin nhan manh rang: khong the co su hinh thanh va phat trien nhan cach mot cach day du va vung ben neu khong co mot moi truong giao duc gia dinh thuan loi. Boi vi gia dinh la the che dau tien quan trong nhat in dau len nhan cach dang hinh thanh vao lua tuoi con non dai, khi tre em chua co y thuc ro ve dieu do. Nhung moi lien he cua tre em voi moi truong nguyen thuy nay, dac biet voi bo va me, quyet dinh phuong thuc ung xu, nhat la ve mat tinh cam, ma chung se trai qua sau nay trong nhung moi lien he voi cac ca nhan khac. Mot moi lien he tot voi bo me, nhat la voi me, neu duoc coi la "tot”, se dem lai cho chung su phan chan, tin cay, long biet on va long hao hiep sau nay. Va neu nhu moi lien he ay bi tre coi la "xau” thi se dem lai cho chung noi lo so mat di cai gi dang co, su bat an, su ganh tuc, su nghi ngo, tham chi ca su co minh lai kieu tinh than phan lap. Nhung dao lon tu gia dinh truyen thong den gia dinh hien dai Trong xa hoi truyen thong voi gia dinh truyen thong, tac dong cua giao duc gia dinh doi voi su hinh thanh nhan cach co ve gian don, vi tu the he nay sang the he khac (hang chuc the he lien nhu vay!) bao gio cung chi co mot so khuon mau quen thuoc lap di lap lai. Nhung giao tiep cua nguoi ta thuong chi dong khung vao gia dinh, lang xom. Nhung nhu cau cua con nguoi thuong chi quanh quan bay nhieu thu: an no, mac am, co mai nha du che nang che mua, hoc hanh dam ba chu, du vai le hoi trong nam... va ngay ca hoat dong san xuat cua con nguoi cung chi mot nam hai mua cay cay, gat hai, voi cach doan thoi tiet "trong troi, trong dat, trong may...", vi the van de xa hoi hoa tre em hau nhu khong co gi phuc tap lam. Nhung hien nay, moi cai deu doi khac, va khac mot cach can ban khi xa hoi va gia dinh Viet Nam dang chuyen minh de tro thanh mot xa hoi hien dai, gia dinh hien dai, truoc het o cac thanh thi. Trong thoi gian gan day, qua trinh nay duoc day nhanh chua tung thay va lan ra ca cac vung nong thon rong lon. Tu cho gia dinh la mot don vi san xuat (chu yeu la nong nghiep va phan nao thu cong nghiep), no chi con duy tri chuc nang kinh te trong linh vuc thu nhap va tieu dung. Tu cho gia dinh lon kieu gia truong, no dan dan chuyen thanh gia dinh hat nhan. Cac thanh vien trong gia dinh co nhung moi quan he doi voi nhau khac truoc: tinh doc lap cua nguoi vo va ca cua con cai tang len, cac quan he hon nhan dua tren co so tu nguyen hon la bi ap dat, khong khi "dan chu” va "binh dang" trong gia dinh hinh thanh. Cac thanh vien gia dinh dan dan tham gia hoat dong san xuat xa hoi o ben ngoai khuon kho gia dinh va chinh su "mo cua" ay da dem lai mot su xao tron ve quan he gia dinh khong the tranh khoi. "Tam voi" cua con nguoi tro nen rong lon hon, chuc nang xa hoi hoa cua gia dinh duong nhu bi thu hep (chu yeu o tuoi au tho va nien thieu). Cac the che xa hoi khac goi la cac the che thu sinh (institutions secondaires)- nhu truong hoc, noi lam viec, noi giao dich... ngay cang chiem mot vai tro quan trong hon. Noi chung, ve mat van hoa va nghe nghiep, gia dinh khong con giu vai tro chu yeu trong qua trinh xa hoi hoa o nhung lua tuoi vi thanh nien nhu truoc. Nhieu bo me khong du suc "ren cap" con cai. Uy tin cua bo me bi uy tin cua truong hoc va noi lam viec "canh tranh", vi do la nhung noi bao dam cho su tien than cua moi nguoi nhieu hon. Dac biet dang chu y la trong moi truong do thi, nhat la cac do thi lon, it ai biet ai (goi la trang thai "vo danh" - anonymat), su kiem soat cua gia dinh doi voi con cai bi buong long... Tinh trang bat cap cua gia dinh trong qua trinh bien doi tu xa hoi truyen thong sang xa hoi hien dai nhu vua noi la net chung cua cac nuoc dang phat trien. Dieu can nhan manh la khong nen de su bien doi nay dien ra nhu mot su dut doan hoan toan, boi vi khong phai moi cai truyen thong deu dang bi tu bo, cung nhu khong phai moi cai duoc coi la hien dai deu dang tiep nhan. Nhung ngoai tinh trang bat cap ay ra, o nuoc ta hien dang dien ra mot tinh trang hang hut o nhieu gia dinh trong qua trinh chuyen tu kinh te "quan lieu bao cap” sang kinh te thi truong. Ve thuc chat, day la su thay he gia tri nay bang he gia tri khac. "Cai chung tren het” nhuong cho cho su ket hop huu co giua cai chung va cai rieng (va trong mot so truong hop, nhuong cho cho "cai rieng tren het"). Ngay nay, khong the gui gam so phan con em vao su sap xep va ban phat cua bo may Nha nuoc, ma moi nguoi, moi gia dinh phai tao duoc "cho dung chan” doc lap cua minh de ton tai va thang tien. Qua trinh vo cung hop ly ay, tiec thay, dang dien ra mot cach xo bo, manh ai nay duoc, chup giut, khien cho cac quan he gia dinh va xa hoi bi dao lon ghe gom va nhung dao ly thong thuong cua con nguoi bi xam pham, bi bop meo. Khong khi ay rat thuan loi cho su ra doi cua mot tang lop giau co hanh tien (thay the cho tang lop dac quyen, dac loi trong kinh te quan lieu bao cap, va trong nhieu truong hop, tang lop kia chuyen hoa thanh tang lop nay). He gia tri gia dinh cu bi pha vo da danh, ca he gia tri gia dinh moi, co loi cho su phat trien lanh manh cua cac ca nhan cung kho hinh thanh. Co the noi chac rang, chung nao cac qua trinh chuyen sang kinh te thi truong chua duoc dieu tiet bang nhung chuan muc dao ly va luat phap chat che (so huu chinh dang, thu nhap chinh dang, kinh doanh chinh dang, hanh nghe chinh dang...), chung do khong the cham dut tinh trang loan cuong cua cac gia dinh. Dinh huong xay dung nhan cach? Bay gio, neu hoi bat ky nguoi nao ve nhung dinh huong giao duc con cai minh, chac chung ta se nhan duoc nhung cau tra loi khong duoc ranh mach lam. Hoan canh xa hoi ngay nay dang mo ra nhieu con duong tien than ca nhan, nhieu hinh mau nhan cach hon so voi hoan canh truoc day. Truoc mat con em chung ta, biet bao con duong tien than khac nhau mo ra: tro thanh mot nha doanh nghiep, hoac mot nguoi co trinh do ky thuat va nghe nghiep cao trong cac linh vuc rat khac nhau, hoac mot nghe si, hoac mot vien chuc cong hay tu thanh thao nghiep vu… Mau so chung cua nhung hinh mau nhan cach cu la lay Nha nuoc lam cho dua. Con mau so chung cua cac hinh mau nhan cach dang hinh thanh la lay nang luc ca nhan cua ban than minh lam cho dua. Tu do he gia tri gia dinh cung bien doi theo. Trong xa hoi hien nay, chung ta co the tim thay rat nhieu gia dinh va ca nhan co gang tao nen mot doi song rieng cua minh, do chinh minh lam chu. Tinh doc lap cua gia dinh va ca nhan dang duoc khoi phuc va khang dinh. Qua trinh nay co the mang theo nhung bieu hien thai qua, nhung ve co ban la tich cuc. Khang dinh tinh doc lap cua ca nhan den muc chiem doat cua cong lam cua rieng, tham nhung, dau co gian lan, lam gia, lua bip... la dieu khong the chap nhan. Nhung khang dinh tinh doc lap ca nhan bang chinh suc luc, tai nang va sang kien cua minh do do ma co the giau len chinh dang la dieu can khich le dung muc. Dinh huong xay dung nhan cach hien nay chinh la nham xay dung nhung ca nhan cong dan co kha nang ton tai va phat trien mot cach doc lap. Tat ca cac mat phat trien cua nhan cach (tri tue, xuc cam, the chat, nang luc nghe nghiep, dao duc, my hoc, tam linh...) deu phai duoc huong vao do, truoc het la nang luc kiem song mot cach chinh dang. Nhieu gia dinh hien dang huong con cai minh theo muc tieu nay va do la dieu dang mung. Nhung trong giai doan chuyen bien xa hoi lon lao nay, chi co suc luc cua gia dinh thi khong the nao kham noi. Nhu da biet, trong che do tap trung quan lieu, gia dinh bi bao mon lay chuyen tan goc re. Gia dinh mat di tu cach doc lap cua minh trong linh vuc kinh te da danh, no con mat di tinh doc lap ca trong linh vuc doi song tinh than. Neu ca nhan la nhung "dinh oc" cua xa hoi, thi gia dinh cung chi la noi tap hop mot bo phan nhung "dinh oc" ay, chi co khac la noi tap hop nay con dua vao nen mong huyet thong de ton tai. Vi the, khong it gia dinh lam vao tinh canh be tac, lung tung trong qua trinh khoi phuc tinh doc lap cua minh. So huu rieng khong co. Noi hoat dong khong co. Nang luc nghe nghiep thich hop cung khong co... Trong hoan canh ay, neu xa hoi (ma Nha nuoc la nguoi dai dien) khong tim cach tao ra nhung dieu kien can thiet cho tinh doc lap cua gia dinh va ca nhan, thi khong the noi toi viec tao ra moi truong thuan loi cho su hinh thanh va phat trien nhan cach cua tre em. Chi can lay mot chuyen: neu khong duy tri va mo rong duoc he thong nha tre va truong pho thong that bao dam de cho cac gia dinh co the cham soc tre em tot hon, neu khong tao ra nhung dieu kien sinh song doc lap hon cho nhung thanh vien lon tuoi trong gia dinh, thi kho long noi toi mot moi truong thuan loi cho viec giao duc tre em. Va nhu vay, khoi phuc va cung co gia dinh tuyet doi khong phai la cong viec rieng cua cac gia dinh. Xa hoi (Nha nuoc) dong vai tro rat lon, tham chi trong hoan canh nuoc ta hien nay, no phai dong vai tro quyet dinh trong qua trinh khoi phuc va cung co gia dinh nhu nhung te bao lanh manh cua xa hoi. Tung buoc di toi duoc nhung the che gia dinh thich hop cho hanh phuc con nguoi va nhat la thuan loi cho giao duc gia dinh truoc nhung thach do moi. Do chinh la nhung con nguoi Viet Nam vua gan bo sau sac voi truyen thong gia dinh, vua tiep nhan va xay dung nhung cai moi trong linh vuc nay. TapChiTiaSang Article source http://w4rum.com/140.t
| 