Mot su khoi dau nong cach day hang ti nam co the da
cung cap nang luong day cho cac mach nuoc phun tren ve tinh Enceladus cua sao
Tho.
Tien si Dennis Matson, nha khoa hoc cua chuong trinh tau tham
do Cassini thuoc phong thi nghiem luc day phan luc (JPL) cua NASA tai thanh pho
Pasadena bang California, noi: “sau trong long dat cua Enceladus, mo hinh
cua chung toi da cho thay rang chung toi co mot ham pha che chat huu co, mot
nguon nhiet va nuoc, day la nhung thanh phan thiet yeu cua su song. Va trong khi
khong ai dam tuyen bo la chung toi da tim ra duoc su song duoi bat cu hinh thuc
nao, thi chung toi co the da tim duoc bang chung cho mot noi ma co the rat thich
hop cho su song.”
Ke tu khi tau Cassini goi cac buc anh dau tien ve be mat
trang day tuyet cua ve tinh Enceladus, cac nha khoa hoc da bat dau nghi rang
Enceladus co nhung chuyen bat binh thuong dang xay ra trong lop vo cua
ve tinh nay. Cac may chup tren tau Cassini duong nhu da khang dinh dieu
nghi ngo nay vao nam 2005 khi ma chung chup duoc cac mach nuoc phun tren
Enceladus dang phun ra hoi nuoc va cac tinh the bang o vung cuc nam cua no.
Thach thuc doi voi cac nha nghien cuu do la phai ly giai duoc lam sao ma qua cau
bang nho nay lai co the tao ra du nhiet can thiet cho cac phun trao nay.
Mo hinh moi cho thay viec phan ra nhanh chong cua cac nguyen
to phong xa ngay sau khi chung duoc hinh thanh co the da khoi dong co che suoi
lau dai trong long cua ve tinh nay ma van ton tai den ngay nay. Mo hinh da cung
cap them cac bang chung cung co cac phat hien lien quan quan gan day. Cac phat
hien moi nay chi ra rang cac dam may bang tren Enceladus co chua cac phan tu can
nhiet do cao hon binh thuong de hinh thanh nen chung.
 |
|
Cac voi phun lanh cua Enceladus da phun ra cac phan
tu vao khong gian o cuc nam cua no. (Anh: Nasa) |
Tien Julie Castillo, nguoi da phat trien mo hinh moi nay tai JPL, noi: “Enceladus
la ve tinh co kich thuoc nho va no duoc cau tao boi bang va da. Dieu kho hieu la
lam cach nao ma no lai co mot loi am. Cach duy nhat de dat duoc nhiet do cao nhu
vay tren Enceladus la thong qua su phan ra nhanh chong cua mot so nguyen to
phong xa.”
Mo hinh nhiet do khoi diem cao cho thay rang Enceladus da bat
dau nhu mot qua cau hon hop giua bang va da va co chua cac dong vi phong xa phan
ra nhanh cua nguyen tu nhom va sat. Su phan huy cac dong vi nay dien ra trong
khoang 7 trieu nam da san sinh ra mot luong nhiet rat lon. Ket qua cua viec nay
la cac vat chat da duoc cung lai o loi cua no va no duoc bao boc boi mot lop vo
bang. Theo gia thuyet nay, cac phan con lai phan ra phong xa tu tu o loi cung
voi luc thuy trieu tu luc keo hap dan cua sao Tho co the tiep tuc lam am va lam
tan chay phan loi ben trong cua no trong hang ty nam.
Cac nha khoa hoc cung da tim ra mo hinh thich hop trong viec
giai thich cach ma Enceladus da tao ra cac hoa chat trong luong hoi nuoc duoc do
boi may khoi pho ke cua tau Cassini. Matson la tac gia chinh cua chuong trinh
nghien cuu moi ve cac thanh phan cua luong hoi nuoc. Bai nghien cuu nay se duoc
dang tren an ban thang tu cua tap san Icarus. Mac du cac cot nuoc nay co thanh
phan chu yeu la hoi nuoc nhung may khoi pho ke cung da phat hien duoc mot luong
nho cac khi nhu khi nito, metan, doxit cac bon, proban va Axetylen.
Cac nha khoa hoc dac biet ngac nhien voi su co mat cua khi
nito boi vi ho nghi la no khong phai la mot trong cac nguyen to da cau tao nen
Enceladus. Do do, nhom nghien cuu cua Matson de xuat rang no chi la san pham cua
su phan huy khi amoniac xay ra sau ben trong Enceladus noi ma loi cua no gap
nuoc.
Su phan huy khi amoniac can mot nhiet do len den 577oC
(tuong duong 1070 do F) tuy thuoc vao su hien dien cua chat xuc tac nhu dat set
chang han. Va trong khi cac chat phan ra phong xa lau nam va cac luc thuy trieu
khong the tu no san sinh ra duoc nhiet do cao nhu vay nhung voi mo hinh nhiet do
khoi diem cao thi cac yeu to nay lai co the.
Dieu kien cuc ky nong nhu vay cung la moi truong thich hop de
tao ra cac chuoi hydrocacbon, mot thanh phan chinh cua su song, ma tau Cassini
da phat hien duoc so luong nho trong cac cot nuoc tren Enceladus. Cho den bay
gio nhom nghien cuu co the khang dinh rang tat ca nhung phat hien cua ho va mo
hinh nhiet do khoi diem cao cho thay rang mot hon hop giau chat huu co am da
duoc san sinh ra duoi be mat cua Enceladus va co the hon hop nay van con ton tai
cho den ngay nay. Dieu nay lam cho ve tinh nay tro thanh mot can bep ly tuong de
che bien ra sup nguyen thuy.
De thu thap them thong tin ve cac thanh phan hoa hoc tren
Enceladus, nhom nghien cuu len ke hoach do dac truc tiep khi duoc thai ra tu cac
mach phun trong suot chuyen hanh trinh duoc tien hanh vao thang 3 nam 2008.
Chuong trinh Cassini la mot san phan hop tac giua NASA, co
quan khong gian chau Au va co quan khong gian Italia. Phong thi nghiem luc day
phan luc (JPL) la mot bo phan cua vien cong nghe California nam o thanh pho
Pasadena co trach nhiem giup Ban giam doc nhiem vu khoa hoc cua NASA quan ly
chuong trinh Cassini. Tau Cassini duoc thiet ke, phat trien va lap rap tai JPL.
Thong chi tiet ve chuong trinh Cassini duoc dang tai tren
website:
http://www.nasa.gov/cassini va
http://saturn.jpl.nasa.gov
Theo Sciencedaily, So KH & CN Dong Nai
Article source http://w4rum.com/609.t
| 